Aydın, Denizli ve Muğla’nın elektrik dağıtım şirketi ADM Elektrik, Öğr. Gör. Dr. Sözbilen danışmanlığında deniz kaplumbağalarının doğal yaşamını korumaya yönelik önemli bir projeyi hayata geçirmeye hazırlanıyor. Proje kapsamında deniz kaplumbağalarının doğal yaşam döngüsünü korumak için Fethiye kıyıları “kırmızı ışık” ile aydınlatılacak.

Pilot uygulamasını 2025 yılında Muğla’nın Fethiye ilçesinde, Karaot plajında gerçekleştiren ADM, projeyi Fethiye’de Kocaçalış Plajı bölgesinde genişletiyor. Pamukkale Üniversitesi ve ADM’nin ortaklaşa yürüttüğü proje, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın akademisyenler öncülüğünde uzun yıllardır hayata geçirdiği koruma çalışmalarına katkı sağlayacak.

Pamukkale Üniversitesi Acıpayam MYO Öğretim Görevlisi Deniz Kaplumbağası Uzmanı Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen danışmanlığında Aydem Enerji’nin katkısı ve Adm Elektrik öncülüğünde hayata geçirilen proje ile, yumurtlama dönemlerinde şehir ışıklarından olumsuz etkilenen deniz kaplumbağaları için sokak aydınlatmaları kırmızı ışığa dönüştürülmeye başlandı. Kırmızı ışığı algılamayan deniz kaplumbağaları böylece hem güvenli şekilde yuva yapabilecek hem de yumurtadan çıkan yavrular deniz yönüne giderek suya kavuşabilecek. Fethiye kumsallarında hayata geçirilen uygulama, insan faaliyetleriyle doğal yaşamın uyum içinde sürdürülebileceğine dair önemli bir örnek teşkil ediyor.

“Adm Elektrik ile hayata geçirdiğimiz bu proje, Türkiye’de bir ilk”

Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen Fethiye’deki bu projenin Türkiye’de bir ilk ve öncü olduğunun altını çizerek Fethiye kıyılarının, Türkiye’de deniz kaplumbağalarının en önemli yuvalama alanları arasında yer aldığını belirtti. Sözbilen, projenin bilimsel önemine dikkat çekerek şu şekilde açıklama yaptı: “Fethiye kumsalları, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından izleme ve koruma çalışmalarının en uzun süreyle kesintisiz sürdürüldüğü bir alan. Bununla birlikte, şehir ve yuvalama kumsalının iç içe olduğu yoğun bir turizm bölgesi. Deniz kaplumbağaları, dinozorlardan daha eski canlı türleri olarak milyonlarca yıllık evrimsel süreç içerisinde edindikleri uyum sayesinde yaşamlarını günümüzde de sürdürüyor. Ancak kıyı bölgelerinde artan insan baskısının yansıması olan yapay aydınlatmalar, özellikle beyaz ve parlak ışıklar hem yetişkin dişilerin yuvalama davranışlarını hem de yavruların denize yönelimlerini olumsuz etkileyebiliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, kırmızı ışığın deniz kaplumbağaları üzerinde çok daha düşük etki yarattığını ortaya koyuyor. Bu nedenle kırmızı ışık uygulamaları, dünyada yaygınlaştırılmaya çalışılan bir koruma uygulaması olarak son yıllarda ön plana çıkmaya başladı. Adm Elektrik ile hayata geçirdiğimiz bu proje, Türkiye’de bir ilk.”

Yapay ışıklar tehdit oluşturuyor

Yavruların yumurtadan çıktıktan sonra denizin doğal aydınlığını izleyerek suya ulaştığını belirten Sözbilen, bu nedenle yapay ışıkların önemli bir tehdit oluşturduğunu vurgulayarak Kocaçalış Plajı’ndaki bu uygulama sayesinde kaplumbağaların, kendilerinin de dünyaya geldikleri yerde özgürce yavrulayacağını belirtti. Akdeniz genelinde yuva sayısında artış eğilimi görülürken, Fethiye'de geçtiğimiz 30 yıl içinde belirgin bir değişim yaşanmadığını ifade eden Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen bu nedenle alınacak her türlü önlemin kritik önem taşıdığını anlattı. Deniz kaplumbağalarının, dünyaya geldikleri kumsallara yıllar sonra yuvalamak için geri dönen canlılar olduğunu belirten Sözbilen bugün korunan yavruların yaklaşık 20 yıl sonra sağlıklı yuvalama alanları bulabilmesi için bu kumsalların gelecekte de korunmaya devam edilmesinin oldukça önemli olduğunun altını çizdi.