PAÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Prof. Dr. İsmail Çetişli Konferans Salonu’nda yapılan etkinlikte Eğitim Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Mithat Aydın ile İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Umut Karabulut birer sunum gerçekleştirdiler.

“Eski Türk anıtlarını incelerseniz belli demokratik özellikler gösterdiğini görebilirsiniz”

Konferansın ilk kısmında Prof. Dr. Mithat Aydın, Cumhuriyet kavramı ve tarihsel gelişimini ele alan bir sunum yaptı. Cumhuriyetin tanımını bir iradeye bağlı olmaksızın birden fazla iradeye bağlı olması şeklinde payan Prof. Dr. Aydın sözlerine şöyle devam etti: “Her cumhuriyet demokratik olmayabilir. Demokratik olmayan cumhuriyet yönetimlerinin ilk örneklerini Antik Yunan ve Antik Roma dönemlerinde aristokratik yönetimlerde (aristokratik cumhuriyet) gördüğümüz gibi yaşadığımız çağda da demokratik olmayan örneklerini de görmemiz mümkündür.  Askeri ve ideolojik diktatörlere bağlı cumhuriyetler olduğu gibi demokratik sistemlerin olduğu örnekler de bulunmaktadır. Bugün devletimizin yönetim biçimi olan cumhuriyet yönetimin uzun aydınlanma ve devrimler çağı süreçlerinden sonra ortaya çıkan bir sonuç olarak kabul etmeliyiz. Cumhuriyetin temel ilkelerinden biri olan seçim ile devlet başkanının seçilmesidir. Özellikle iktidarın umuma/kamuya ait olması şeklinde tanımladırılabilir. Eski Türk anıtlarını incelerseniz belli demokratik özellikler gösterdiğini görebilirsiniz. Türkiye Cumhuriyeti’nin aslında temeli devrimler çağı fikirlerine dayanmaktadır.”

“Mustafa Kemal Paşa inandığı bir şeyi yaptı ve ulus eliyle gerçekleşen bir mücadele yürüttü”

Osmanlı Devleti’nin Meşrutiyet Dönemi (1876-1908), Millî Mücadele Dönemi (1919-1923) Dönemi ve 1924-1937 olarak sunumunu üç temel dönemi ele alarak gerçekleştiren Prof. Dr. Umut Karabulut şunları aktardı: “Mithat Hocamın da aktardığı üzere Cumhuriyet kavramı bir anda ortaya çıkmadı. Cumhuriyetin bu topraklarda da bir arka planının olduğudur. Cumhuriyet Osmanlı Devleti döneminde meşveret (toplanma), meşrutiyet (şartlı yönetim ve anayasaya uygun olma), cumhur (halk), hürriyet ve egemenlik tartışmaları olarak kendisini ifade etmiştir. İkinci Dönem Millî Mücadele dönemi, burada savaşla birlikte cumhuriyet rejiminin cumhuriyet olarak ilan edilmeden önce tarihsel altyapısının oluştuğu ve kurumsallaştığını göreceğiz. Üçüncüsü rejimin ilanı ve bu ideolojinin nasıl yerleştiğini değerlendireceğiz. 19. Yüzyıl Tanzimat Dönemi önemlidir. Yeni Osmanlılar ve Jön Türkler’in çeşitli tartışmalarda Türkiye’de Cumhuriyetçiliği ortaya çıkaran çeşitli kavramları tartıştığı görülmektedir. Meşrutiyet Dönemi dışında Balkan Savaşlarından ve Birinci Dünya Savaşı’ndan da bahsetmek gerekir. Burada aslında Türkiye’nin bir ulus-devlete dönüşme sürecinin de Cumhuriyetçilik ile birlikte kendisini gösterdiğini söylemeliyiz. İmparatorluktan ulus-devlete dönüştükçe Balkanlardaki topraklar kaybedildikçe, Birinci Dünya Savaşı’nda Arap vilayetleri kaybedilince elde kalan topraklarda Türk-İslam ahalini oluşturmaya başladıkça Türkiye’nin de bildiğiniz gibi bir ulus-devlet olarak ortaya çıktığını görmekteyiz. Ulus-devletlerin yönetim biçimlerinin Cumhuriyetçilik olarak karşımıza çıkmasının yolunu açmıştır. Mondros Mütarekesi ile birlikte elde kalan toprakların Türk – İslam ahaline dönüşmesi ile dönemin Wilson Prensipleri ile süregelen barış antlaşmalarına göre Ankara Hükümetine bir meşruiyet sağlamaktadır. Biz bunu Millî Mücadele döneminde de çok iyi bir yöntem olarak kullandık. Mustafa Kemal Paşa inandığı bir şeyi yaptı ve ulus eliyle gerçekleşen bir mücadele yürüttü. Ama ulus eliyle yürütülen bu mücadelenin hem kazanılmasında hem de uluslararası meşruiyetinde çok büyük bir etken oluşturdu.”

Sunumların ardından program teşekkür belgesi takdimi ile sona erdi.